HÒN HÈO - 21 NGÀY ĐÊM BỊ BAO VÂY
TRẦN QUỐC THÔNG
Ghi theo lời kể của ông Nguyễn Văn Thành
Hòn Hèo là một dãy núi nằm ở phía đông huyện Ninh Hòa, nhô ra biển Đông. Địa hình phức tạp, cây cối um tùm xen lẫn những khối đá to tạo thành những hang động huyền bí. Chính nhờ địa thế hiểm trở này, Hòn hèo đã trở thành căn cứ địa vững chắc của huyện trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Những địa danh như Đá Trải, Hang Dơi, Bà Bố, Vũng Đình… đã đi vào lòng người như một kỷ niệm, một niềm tự hào quê hương. Trong những năm kháng chiến, nơi đây đã từng diễn ra những trận đánh ác liệt, những trận ném bom tàn khốc, mà cuộc chống bao vây của quân Pháp 21 ngày đêm tại Hòn Hèo năm 1948 là một dấu ấn không thể nào quên.
Năm ấy, để động viên tầng lớp thanh niên, chống chính sách bình định bắt lính của địch và quán triệt Nghị quyết “Tiến về làng” của Huyện ủy. Huyện Đoàn thanh niên cứu quốc đã tổ chức cuộc họp “ Họp bạn thanh niên” dưới hình thức cắm trại tại Vũng Đình. Đây thực chất là một cuộc tập họp cán bộ cơ sở là dịp để anh chị em có điều kiện tiếp xúc, học hỏi kinh nghiệm để cùng hỗ trợ lẫn nhau trong cuộc đấu tranh chống giặc và củng cố niềm tin trước tình hình mới. Đó là khẳng định sự lớn mạnh của cách mạng, là sự quyết tâm kháng chiến của nhân dân. Công tác chuẩn bị được tiến hành khẩn trương, các đoàn về dự đều có lực lượng du kích bảo vệ chu đáo an toàn. Hơn 300 nam nữ thanh niên của các đoàn đã tập trung đông đủ. Đêm liên hoan văn nghệ được tổ chức vào tối ngày 8-12-1948 diễn ra thật rầm rộ vui vẻ. Hầu như các đoàn đều có tham gia văn nghệ với nhiều hình thức như: ca kịch, hát bội, hô bài chòi… nhiều giọng ca chất phác, hồn nhiên và cảm động, thắm thiết tình nghĩa quân dân:
“Hòn Hèo, Ninh Chiến bao xa
Sao anh không về với… để em mà đợi trông”.
Qua hai ngày đêm “họp bạn” được sống trong môi trường tập thể, chứa chan tình đồng chí, tình bạn đông vui, được học tập và nắm những diễn biến tình hình và chủ trương của Đảng, mọi người được phát triển thêm về nhận thức, khơi động được khí thế sôi nổi, sự phấn khởi và niềm tin, quyết tâm đoàn kết chiến đấu cho đến ngày toàn thắng.
Đột nhiên trong ngày 8-12-1948 trên bầu trời Hòn Hèo có hai lần máy bay trinh sát của địch bay lượn nhiều vòng lúc thấp lúc cao. Sáng sớm hôm sau tiếp tục có hai lần máy bay địch đến quan sát kỹ hơn, lâu hơn. Mọi người theo dõi hoạt động bất thường của máy bay địch đều có linh cảm như có dấu hiệu chẳng lành xảy ra. Vào khoảng giữa buổi chiều, Ban chỉ huy Trung đoàn 80 và Tỉnh đội đều cử người đến báo tin: Địch chuẩn bị tấn công Hòn Hèo! Tiếp đến, lực lượng của huyện đóng quân bảo vệ ở vòng ngoài cũng cấp tốc cử trinh sát về báo: Địch tập trung quân rất đông ở quận lỵ và các đồn ven núi như: Hội Điền, Tân Kiều…
Lãnh đạo huyện liền tổ chức một cuộc họp bất thường với phụ trách các đoàn và thông báo tin địch chuẩn bị tấn công Hòn Hèo, động viên mọi người giữ bình tĩnh và chủ động bàn cách đối phó, đồng thời lên kế hoạch phân tán lực lượng các đoàn và tìm cách đưa các anh chị em về lại địa phương an toàn.
Sáng sớm ngày 10-12, khi những chú chim rừng còn đang cất tiếng hót để đón chào một ngày mới thì xuất hiện 2 chiếc máy bay tiêm kích bay dọc bờ biển Lệ Cam ra hướng Vũng Đình như báo hiệu cuộc tiến công vào Hòn Hèo đã bắt đầu. Cùng lúc ấy các cánh quân của địch đều lần lượt áp sát chân núi Hòn Hèo, tập trung đông nhất tại các hướng: Tiên Du, Chánh Thanh, Mỹ Lương. Phía mặt biển, chiếc tàu chở quân đổ bộ “Dragơ” khống chế khu vực phía biển Hòn Khói đến đầm Nha Phu. Địch tiếp tục hành quân thọc sâu vào các hướng: phía tây nam đội hình từ Tiên Du hành quân theo dọc bãi biển xuống Lệ Cam – gành đá Luồng. Phía đông bắc từ Mỹ Lương hành quân xuống Ninh Tịnh, Ninh yển. Hai mũi xuyên sơn cũng đã tiếp cận chân núi theo đường mòn Dốc Sơn đến Hòn Ngang, mũi từ Ninh Tịnh tiến vào suối Hang Dơi xuyên qua dốc Đá Trắng. Phía đông địch dùng tàu chiến Dragơ đổ quân lên Đầm Vân sau đó đến đổ quân tại đông nam Hòn Thị.
Để yểm trợ cho cuộc tiến công, hai ngày đầu chúng sử dụng một biên đội máy bay tiêm kích gồm 4 chiếc quần đảo bắn phá từ khu vực Lệ Cam đến Vũng Đình, Hoa Lan, Đá Chữ đồng thời bắn phá 4 mặt trảng bằng của Hòn Ngang giết chết hàng chục trâu bò của nhân dân, Địch đã tạo thành một vòng vay khép kín với trên 2.000 quân và huy động cả hải, lục, không quân hòng tiêu diệt lực lượng Việt Minh tại Hòn Hèo.
Nắm được ý đồ của địch, ta kịp thời triển khai kế hoạch đánh trả. Trung đoàn 80 đang đóng quân huấn luyện tại Hòn Ngang, Ninh Tịnh đã xuyên rừng thoát khỏi vòng vay an toàn và tiến về chiếm lĩnh các xã ven rừng phía tây nam Ninh Hòa chỉ để lại một bộ phận nhỏ để bảo vệ cơ quan và phối hợp chiến đấu với bộ đội địa phương. Lực lượng ta tổ chức thành những tổ chiến đấu đánh địch theo hình thức phục kích, bắn tỉa, gài mìn dọc theo các đường mòn địch hành quân lùng sục, cách hoạt động này đã gây cho chúng nhiều thương vong và kiềm chế có hiệu quả cuộc tiến quân của địch. Qua một tuần lễ tiến quân địch chỉ chuốc lấy thương vong mà không thu được kết quả nào. Tức tối trước cách đánh mưu trí của lực lượng ta, quân địch chuyển sang hình thức bao vây dài ngày nhằm cô lập, làm cho ta thiếu lương thực phải tìm cách thoát ra để chúng dễ bề tiêu diệt. Trước tình hình đó, phía ta đã vạch ra kế hoạch giải vây Hòn Hèo. Một mặt củng cố các vị trí phòng ngự, mặt khác phối hợp tổ chức đánh chiếm các vùng khác trong huyện mà địch chủ quan, sơ hở chia lửa với Hòn Hèo, quyết tâm đánh bại âm mưu của địch.
Trong thời gian ngắn, quân ta liên tiếp tiến công địch trên khắp các vùng. Ngày 13-12-1948, Đại đội 200 phối hợp với bộ đội địa phương đánh thắng lợi trận Phước Mỹ (Ninh Hưng) giữa ban ngày tiêu diệt hầu hết đại đội địch, thu nhiều vũ khí và tài liệu. Tiếp đó Đại đội 200 phối hợp với đội quân du kích Tam Phước phục kích tiêu diệt hoàn toàn đơn vị Com-măng-đô của tên Pô lô thu toàn bộ vũ khí. Cùng lúc bộ đội địa phương, dân quân du kích trong huyện đã tổ chức tập kích vào Chi khu Ninh Hòa và các an toàn khu diệt và bắt hàng chục tên tay sai của địch, quần chúng nhân dân phấn khởi nổi dậy phá thế o ép của địch, tham gia kháng chiến tiếp tế lương thực. Địch vừa phải tập trung bao vây Hòn Hèo vừa phải chống đỡ các đòn tấn công liên tiếp của ta nên lâm vào thế bị động lúng túng. Ngày 30-12-1948 một bộ phận của Tiểu đoàn 6 phối hợp với dân quân du kích xã Trịnh Phong (Ninh Hải) đánh chìm chiếc tàu thủy của địch tại cửa biển Hòn Khói tiêu diệt hàng chục tên địch. Bị thiệt hại trận này cùng với những thất bại liên tiếp trên khắp các vùng và sự chống trả quyết liệt của quân ta tại Hòn Hèo. Giặc Pháp buộc phải rút quân khỏi Hòn Hèo vào ngày 30-12-1948.
Như vậy sau 21 ngày đêm phô trương sức mạnh hợp đồng quân binh chủng, ào ạt trút hàng ngàn quân và hàng chục tấn bom đạn xuống căn cứ Hòn Hèo, hòng tiêu diệt lực lượng kháng chiến, nhưng cuối cùng quân Pháp đã phải vội vã rút quân và chuốc lấy thất bại nặng nề. Lực lượng kháng chiến đã không bị đè bẹp mà càng vững vàng hơn, trên 300 thanh niên họp bạn đã được đưa ra khỏi vòng vây và trở về lại địa phương an toàn. Nhân dân trong vùng địch lũ lượt ra thăm căn cứ, tặng quà bộ đội. Qua cơn “bão táp” căn cứ Hòn Hèo vẫn giữ vững và hiên ngang bước vào cuộc chiến đấu mới.
Chúng ta tự hào cơ sở Hòn Hèo, hợp với Đá Bàn – Hòn Lớn là những căn cứ cách mạng, những địa danh lịch sử đáng được bảo tồn, trân trọng và phát huy trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trên quê hương Ninh Hòa mến yêu.