Thị xã Ninh Hòa đã và đang dịch chuyển dần theo hướng đô thị hóa. Đó là xu hướng tất yếu để hòa nhịp cùng cả tỉnh Khánh Hòa trong quá trình hướng tới xây dựng đô thị văn minh và hội nhập.
Ninh Hòa, thời điểm trước ngày 25/10/2010 có 27 xã, thị trấn. Trong đó có 7 xã (Ninh Giang, Ninh Hà, Ninh Thủy, Ninh Hải, Ninh Đa, Ninh Diêm, thị trấn Ninh Hòa) được trở thành phường của thị xã Ninh Hòa vào thời điểm ngày 25/10/2010, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị quyết số 41/NQ-CP thành lập thị xã Ninh Hòa và thành lập các phường thuộc thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa. Từ đây, mở ra một trang lịch sử mới đối với vùng đất và con người Ninh Hòa. Đó là điều kiện, đánh dấu một bước ngoặt mới để cán bộ và nhân dân Ninh Hòa tiến lên xây dựng thị xã Ninh Hòa ngày càng giàu đẹp, văn minh như ngày hôm nay.
Gần 10 năm qua, sau khi 07 xã mang cái không gian văn hóa làng về với đời sống đô thị, cũng là thời gian chứng kiến bao sự đổi thay từ kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội đến sự chuyển mình mạnh mẽ của các loại hình văn hóa trên địa bàn thị xã. Và dù đã và đang xây dựng đời sống đô thị, đang khoác lên một chiếc áo mới, nhưng những gì tinh túy, cốt lõi của nét văn hóa làng xã không phải vì thế mà mai một hay biến thể.
Ở thị xã Ninh Hòa, cứ mỗi dịp đầu xuân, lễ hội đình làng trên cơ sở “nâng cấp” lễ cúng đình hằng năm đã trở thành một hoạt động thường niên, in đậm nét di sản văn hóa; tại 7 phường trên địa bàn thị xã cũng không ngoại lệ. Dù có đi đâu về đâu, cứ đến xuân kỳ, con, cháu, dâu, rể của “làng” đều nhớ và sắp xếp để trở lại thăm quê hương, thắp nén hương dâng lên các vị tiền hiền đã có công khai khẩn đất hoang, dẫn thủy nhập điền, mở ra cho các thế hệ con cháu có được cuộc sống sung túc như ngày nay. “Hội làng” giữa phố là vậy, khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa làng, cho dù làng đã thành phố.
Trên lĩnh vực văn hóa, Ninh Hòa nói riêng và cả tỉnh Khánh Hòa nói chung, 03 năm một lần, Liên hoan các Làng văn hóa lại được trang trọng tổ chức. Không chỉ ở cấp huyện mà hoạt động này còn được tổ chức ở tất cả 27 xã, phường trong thị xã, làm nên những ngày hội văn hóa thật sự trong cộng đồng dân cư. Đó như một sản phẩm văn hóa, một không gian văn hóa đậm chất truyền thống nhưng cũng rất “thời đại” diễn ra ở các khu phố nguyên là các làng cũ, chứng minh rằng cho dù có trở thành đô thị trung tâm của thị xã, song, các hội làng không những không bị “che khuất” bởi đời sống nhộn nhịp, tất bật của phố phường mà còn nổi bật, điểm thêm cho bức tranh tươi sáng của vùng đất Ninh Hòa đầy năng động và giàu tình người.
Vùng đất Ninh Hòa còn là điểm đến của những danh thắng nổi tiếng, những lễ hội văn hóa rất đặc trưng như lễ hội Cúng bến nước của người Rắc-lây, Lễ hội Cầu ngư của ngư dân vùng biển và liên tục 8 năm gần đây là chuỗi hoạt động văn hóa - nghệ thuật Mừng Đảng – Mừng Xuân rất đặc sắc, phong phú về nội dung làm mãn nhãn hàng nghìn lượt nhân dân và du khách gần xa đến theo dõi, thưởng thức. Việc nâng cấp 7 xã lên thành phường đã giảm đi 7 không gian văn hóa làng ở Ninh Hòa. Song, đó không phải là phép trừ đơn thuần. Từ góc nhìn văn hóa, dù có chuyển từ làng lên phố nhưng những giá trị của văn hóa truyền thống là bất biến, mặt khác còn góp phần làm nên phần hồn cho bức tranh đô thị thêm sinh động.
Hướng về tương lai, với sự lãnh đạo đúng hướng của Đảng bộ và chính quyền thị xã, Ninh Hòa sẽ sớm vươn mình trở thành đô thị loại 3. Khi đó, hòa nhịp với cuộc cách mạng 4.0, Ninh Hòa sẽ còn phát triển và đổi thay mạnh mẽ hơn nữa. Khi đó, dáng dấp của thị trấn Ninh Hòa ngày trước - phường Ninh Hiệp ngày nay sẽ còn sầm uất, hiện đại hơn nhiều, song, những âm điệu của “Ơi con sông Dinh”, Nhớ sông Dinh hay Khúc hát sông Dinh... thì vẫn âm thầm chảy mãi trong ký ức, trong từng hơi thở của người dân nơi đây, để mỗi khi có dịp ngồi lại nhâm nhi ly rượu xuân, lại cùng cất tiếng ca, ngân nga câu hát “dòng Sông Dinh vắt ngang qua phố, con nước hiền như người dân quê tôi…”
Đời sống văn hóa ở thị xã Ninh Hòa vốn đã phong phú, mang đậm hơi thở văn hóa làng. Và với truyền thống hơn 355 năm hình thành và phát triển, con người xứ Ninh đã định hình cả một kho tàng văn hóa bản địa với những giá trị bất biến theo thời gian. Đó là cơ sở vững chắc để bảo tồn, phát huy vốn văn hóa đặc trưng, để những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp đó trở thành dòng chảy xuyên suốt trong đời sống văn hóa của người Ninh Hòa./.